هر شهید به مثابه یک امام زاده
ساعت ۱٢:٠٧ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٥ آبان ۱۳۸۸   کلمات کلیدی: امام زاده ،مجاور شدن ،شهدا ،پیرمرد روستایی

 

 وجود امام زاده ها و زیارتگاه ها در مناطق مختلف حکم آب را دارد، همان گونه که آبادی ها بر محور آب شکل گرفته، بر محور وجود نورانی امام زاده ها و اوتاد و اولیا و... نیز آبادی های فراوانی شکل گرفته است. اگر آبادی های شکل گرفته بر محور آب،جنبه اقتصادی برجسته تری دارد، در آبادی های شکل گرفته بر محور امام زاده ها، معنویت و روحانیت برجسته تر می شود؛ چه در این بسترهاست که کنش ها و واکنش ها شکل می گیرد و در بستر معنویت هم معنویت و نورانیت جاری می شود و زندگی جریان زلال خدا را ادامه می دهد. رفتارشناسی مردمان ساکن در اماکن مذهبی هم نشان از این معنویت دارد و «مجاور شدن» هم فلسفه ای جز درک فضای روحانی این اماکن ندارد. معمولا هم افرادی به مجاورت می روند که از حیث معنوی نیز اهل هم جواری هستند. ... ماجرای شهدا هم از این سنخ است و به باور من هر شهید برای هر منطقه نقش یک امام زاده را دارد، وجود مزار او، به قبرستان ها احترام مضاعف می دهد و نورانیت نیز هم، به گونه ای که اگر افراد پیش از دفن شهید از قبرستان با ترس عبور می کردند پس از حضور شهید با آرامش در آن مکان وقوف می یابند و با اطمینان می گذرند... والدین شهید هم از یک خانواده معمولی تا یک خانواده مرجع ارتقا پیدا می کنند و مخصوصا در روستاها، خانواده شهید، کانون توجه اهالی و میزبان افرادی می شوند که از اداره های مختلف به روستا می آیند. این را دو دهه پیش از یک پیرمرد روستایی شنیدم که پس از شهادت فرزندش، به خانواده می گفت، از امروز، شما یک خانواده معمولی نیستید بلکه خانواده شهید هستید و خانه شما باید پناهگاه مردم و پایگاه نیروهای انقلاب باشد که از اداره های مختلف می آیند، پس بروید و خود را برای وضعیت تازه آماده کنید. در مطالعات شفاهی که داشته ام نیز دیده ام در بسیاری از روستاها، خانواده های شهید در حوزه های مختلف از جمله در رفع و رجوع مشکلات مردم نقش مرجع پیدا کرده اند و بسیاری از آداب و رسوم محلی نیز تحت تاثیر «شهید» هویت و شکل تازه گرفته است، از جمله در محرم و مراسم «علم بندان» که علم ها پس از بسته شدن به در خانه شهید برده می شود. ذکرهایی که در مراسم استقبال یا بدرقه علم ها می خوانند در کنار خانه شهید متفاوت می شود و حتی در روضه خوانی ها هم شاهد حضور متفاوت نام شهید هستیم. طی مراسمی که در قبرستان ها نیز برگزار می شود باز قبر شهید محور برنامه هاست. در مراسم عید نوروز نیز، دیدار با شهدا، به آغاز سال نو شکوهی ویژه می دهد و «حول حالنا الی احسن الحال» معنایی متفاوت می یابد. از دیگر نکات قابل توجهی که می توان در رفتار خانواده و خویشاوندان شهید یافت این است که آن ها روز به روز، مسیر تعالی را طی می کنند؛ با این باور که اول خود باید حرمت دار شهید باشند و بعد از دیگران بخواهند این حرمت داری را تداوم بخشند. من معتقدم بررسی نقش شهید در جامعه و جایگاه خانواده شهید به عنوان خانواده مرجع و نقش شهادت در اصلاح آداب و رسوم و... از سرفصل هایی است که باید به پژوهش گذاشته شود و پژوهشگران با بررسی دقیق و عالمانه نقش شهید در جامعه، دین خود را به این محورهای آبادی و آبادانی ادا کنند. این پژوهش ها مخصوصا نسبت به شهدای گمنام که مزار مطهرشان روزی، روزگاری، محوریت یک منطقه را شکل خواهد داد ضرورت بیشتری پیدا می کند... .

صفحه R07 فرهنگ (رضوی) ، شماره سریال 17399 ، تاریخ انتشار 880805