مرامنامه میرزا کوچک خان
ساعت ۱٠:٠۱ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ۱۱ آذر ۱۳۸۸   کلمات کلیدی: میرزایونس ،دختر دهقان ،نهضت جنگل ،مرامنانه جمهوری گیلان

 

بارورترین بذرها هم در سنگزار به بار نمی نشیند. ماهرترین مهندس هم برای رویاندن گیاه از زمین باید آن سنگ ها را در هم بشکند. یک مثال دیگر؛ برای ساخت راه باید گاه از دل کوه گذشت و چاره ای جز انفجار سنگ های بزرگ و کوه های بزرگ باقی نمی ماند حتی برای تواناترین مهندسان. قصه جامعه و اصلاح و سیاست و مدیریت هم همین است، گاهی کلمات زلال تر از باران هم دلی برای نشستن نمی یابد، گاه برای بیدار کردن مردم، اذان کافی نیست که از ماذنه ها فریاد شود، گلوی تفنگ ها هم برخی اوقات باید با گلدسته ها هم صدا شود و چنین می شود که میرزایونس، طلبه روشنفکر مدرسه محمودیه، کتاب و قلم را، درس و بحث را به امید روزی که بستر فراهم باشد وامی نهد و تفنگ برمی دارد تا در گیلان  که درختانش هم- حتی- از جور ستم، روزگار سبز نداشتند، دین خود را به اسلام و انسان و ایران ادا کند. چه وقتی دختر دهقان برای عروس شدن هم- حتی- باید به ارباب باج بدهد، دیگر مردان غیرتمند را فرصت برجای ماندن نمی ماند، چنان که میرزا نماند، چنان که جنگل هم سکوت بر این همه بیداد را تاب نیاورد و نهضت جنگل شکل گرفت تا از مردم ستمدیده از قزاق و خان و روس، به جان دفاع کند و چنین بود که دست های آشنا با قلم و کتاب، با تفنگ هم قسم شد و حنجره آشنا با مباحث علمی، مسیل فریاد آزادی خواهی و سرافرازی شد و تاریخ ایران قسمتی از کتاب قطور خود را با احترام به نهضت جنگل اختصاص داد که به باور من از روشنفکرترین و متعهدترین نهضت ها بود و راهبرش میرزا کوچک خان هم از اصیل ترین و نجیب ترین و غیرتمندترین فرزندان ایران. چنان که همه این صفات در مرامنانه جمهوری گیلان که همچون قانون اساسی نهضت جنگل بود به روشنی به چشم می خورد که در این جا به فرازهایی از آن اشاره می کنیم؛در ماده اول، تفکیک قوا را به رسمیت می شناسد و قوه مجریه را موظف از تمکین مجلس می کند و از نقاط روشن در این ماده این است؛ کلیه افراد بدون فرق «نژاد» و «مذهب» از حقوق مدینهشهروندی به طور «مساوی» بهره مند خواهند بود.در ماده دوم که ذیل«حقوق مدینه» فهرست شده است «آزادی فکر، عقیده، اجتماعات، مطبوعات، کار، کلامبیان » مورد تاکید قرار گرفته است و ازجمله نکات اجتماعی نیز می توان این مسئله ظریف را درنظر آورد؛ «هر یک از افراد ملت که به سن شصت سالگی برسد از طرف حکومت حقوق تقاعد بازنشستگی خواهد گرفت.»اما این نگاه کرامت مندانه، یک پیوست بسیار عمیق هم دارد؛ این افراد «در مقابل آن ترویج ادبیات و اصلاح اخلاق جماعت را عهده دار» خواهند بود. یعنی بزرگان هر خانواده همه تجربه خود را در راستای تربیت نسل نو به خدمت خواهند آورد، آن وقت جامعه نیز بهره شایسته خود را از این تجربه های مجسم خواهد گرفت و این یک معامله دو سر سود است که هم بازنشستگان احساس مفید بودن می کنند و هم نسل نو هم از پشتوانه ای غنی برخوردار می شود در مواد دیگر مرامنامه مترقی نهضت جنگل از آموزش رایگان و اجباری همگانی تا تبدیل «حبس مقصران با اعمال شاقه به مدرسه و دارالتربیة اخلاقی» و... ذکر شده است که حقیقتا نشانگر روشن اندیشی سران نهضت است اما افسوس که میرزا به آرزویش نرسید و افسوس بزرگ تر این که پس از ده ها سال، ما هنوز از این نهضت و مرام نامه اش از «میرزا کوچک» بزرگ چیزی که باید نمی دانیم، افسوس...

صفحه 06 ایران ، شماره سریال 17429 ، تاریخ انتشار 880911