تربیت پذیری اختیاری است
ساعت ۱۱:۳٠ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٢٧ اردیبهشت ۱۳۸٩   کلمات کلیدی:
سیاه و سفید(۱۸۷)

مسئله تربیت پذیری با بحث اختیار داشتن و مختاربودن انسان گره خورده است و هدایت نیز پس از راهنمایی پیامبر و عقل و الهام الهی باز با مسئله اختیار مواجه می شود، چنان که در هدایت پیامبر بزرگوار، گروهی جان می شویند و جلا می یابند و سلمان و مقداد واباذر و اویس می شوند و گروهی پیام خدا را از لبان پیامبر (ص) می شنوند و به اختیار خود راه دیگر در پیش می گیرند و سر جنگ با حق، همه وجودشان را فرا می گیرد و ابوسفیان و ابو جهل و ابولهب و... می شوند. این اختیار و این دوگانگی رفتار در هر زمان باز تولید می شود و در هر زمان و هر زمین، شیوه مواجهه با آیات قرآن، هشدارها و رهنمودهای عقل و الهام های خداوندی، براساس اختیار تعریف می شود و گروهی با تزکیه جان، رستگار می شوند و «قد افلح من زکها» شکل می گیرد و گروهی بدکرداری پیشه می کنند و «قدخاب من دسها» سرنوشت شان می شود، حال آن که در لطافت طبع هدایت دریغ نیست. هدایت عام است مثل نور، مثل باران، منتهی این ظرفیت انسان هاست که میزان هدایت پذیری را مشخص می کند پس از این که اختیار، او را به این راه یا آن راه بکشاند. استاد خاتمی خوانساری، در برنامه وزین «این شبها» مثال می زدند که حضرت امیرالمومنین علیه السلام، فرزندان متعددی داشت. دو نفر امام معصوم شدند به نام امام حسن و امام حسین، یک نفر شد عباس سلام ا... علیه و دیگری جناب محمد حنفیه، ولی پسران دیگری هم داشتند امام، اما آنان نتوانستند مثل برادران خود قد بکشند حال آن که همه تحت تربیت ایشان بودند. مولا هم از تربیت کوتاهی نکردند. اما جایگاه آنان متفاوت شد و این به اختیار انسانی برمی گردد. عصمت هم به این معنا نیست که نمی توانستند گناه کنند بلکه به این معناست که می توانستند اما به اختیار خود، گناه نمی کردند و این عظمت گناه نکردن آنان را در رفعت عصمت می نشاند. این اختیار است که گاه حتی از «لقمه ها» هم اثرگذارتر می شود. چنان که از سر سفره یزید، معاویه دوم را بر می خیزاند که علیه بنی امیه می شورد و از سر سفره فرعون، آسیه را که علیه فرعون و پندار فرعونی می شورد. حال آن که به صریح قرآن، در خانه برخی پیامبران، فرزندانی هستند که به بیراهه می روند، از مدرسه تربیتی آدم علیه السلام، هابیل و قابیل بیرون می آیند که قابیل هابیل را می کشد، حال آن که پدر هر دو را به راه حق خوانده است.

در خانه حضرت نوح پسری است که خاندان نبوتش گم می شود و خداوند او را «عمل غیر صالح» می خواند که رفتارش از صلاح خالی است. در خانه حضرت لوط، همسرش از سفره او غذا می خورد اما او را انگار از سفره هدایت پیامبر، بهره ای نیست و به گمراهان می پیوندد. ... و این همه نشانگر مختاربودن انسان است که در همه زمان ها هم چنین است. امروز هم ما در مرحله آزمون اختیاریم، آیا تقوای پندار و گفتار و رفتار پیشه خواهیم کرد و اهل رستگاری خواهیم شد یا- خدای نکرده- راه به بیراهه خواهیم برد؟ هشدار که هوشیارباید شد در انتخاب راه...

خراسان - مورخ یکشنبه 1389/02/26 شماره انتشار 17551/صفحه۹/اجتماعی